---
title: 'Stanje objekata i ekosistema'
description: 'Modeli stanja objekata i ekosistema – domeni stanja, objedinjena ocena stanja sa umanjenjima i oporavkom, trendovi, hronični objekti i predviđanje.'
section: 'Operations Center'
weight: 9
related:
  - kpi
  - detectors-and-canons
---

import Image from '@/components/docs/Image.astro';

## Stanje objekta (Asset Health)

U središtu podsistema Operational Health Matrix nije ni događaj, ni alarm, ni zadatak, već **objekat u eksploataciji**.

Svaki objekat ima svoje operativno stanje, koje se neprekidno izračunava na osnovu telemetrije, istorije eksploatacije, rezultata analitike i potvrđenih operativnih problema (Operational Issues).

Stanje objekta omogućava da se oceni ne samo trenutno stanje opreme, već i trend njegovih promena, operativni rizik i uticaj na ukupnu otpornost infrastrukture.

### Model stanja objekta

Svaki objekat je predstavljen jedinstvenim digitalnim profilom.

```mermaid
flowchart TD
    A["Asset"] --> CFG["Konfiguracija"]
    CFG --> TEL["Telemetrija"]
    TEL --> EV["Evidence"]
    EV --> ISSUE["Operational Issues"]
    ISSUE --> MH["Istorija održavanja"]
    MH --> HS["Health Score"]
    HS --> PRED["Predviđanje"]
```

Karton objekta sadrži:

- identifikatore;
- tip opreme;
- proizvođača;
- model;
- serijski broj;
- region;
- koordinate;
- vlasnika;
- organizaciju;
- trenutnu konfiguraciju;
- istoriju izmena;
- instalirani firmver;
- povezane uređaje;
- dnevnik održavanja;
- aktivne probleme;
- rešene probleme;
- izračunatu ocenu stanja (Health Score).

<Image
  src="/images/operations-center/11-asset-health-light.webp"
  srcDark="/images/operations-center/11-asset-health-dark.webp"
  alt="Detaljan prikaz objekta sa ukupnom ocenom stanja mernog mesta, ocenama po domenima, otvorenim problemima mernog mesta, povezanim zadacima i istorijom održavanja."
  caption="Stanje objekta (Asset Health): ocena stanja mernog mesta sa delimičnim ocenama, problemi mernog mesta, zadaci i istorija"
  width={1440}
  height={900}
/>

### Domeni stanja

Stanje objekta se ocenjuje po nekoliko nezavisnih domena.

| Domen         | Namena                         |
| ------------- | ------------------------------ |
| Communication | kvalitet komunikacije          |
| Archive       | potpunost arhiva               |
| Metering      | pouzdanost merenja             |
| Pressure      | rad kanala pritiska            |
| Temperature   | rad kanala temperature         |
| Power         | napajanje i baterija           |
| Configuration | ispravnost parametara          |
| Registry      | usaglašenost sa registrom      |
| Firmware      | stabilnost verzije softvera    |
| Integrity     | znaci neovlašćene manipulacije |
| Security      | operativna bezbednost          |

Svaki pokazatelj se izračunava nezavisno.

### Komponente ocene stanja

Ocena stanja je objedinjeni pokazatelj.

Na primer:

| Domen         | Ocena |
| ------------- | ----: |
| Communication |   100 |
| Archive       |    96 |
| Metering      |    99 |
| Pressure      |   100 |
| Temperature   |   100 |
| Power         |    71 |
| Firmware      |    98 |
| Registry      |   100 |
| Integrity     |   100 |
| Security      |   100 |

Konačno stanje se utvrđuje posle normalizacije svih komponenata.

### Kategorije stanja

Svaki objekat se nalazi u jednoj od kategorija operativnog stanja.

| Kategorija | Značenje                          |
| ---------- | --------------------------------- |
| Excellent  | potpuno ispravan                  |
| Good       | manja odstupanja                  |
| Attention  | potrebno je praćenje              |
| Degraded   | rad je narušen                    |
| Critical   | visok rizik od otkaza             |
| Failed     | objekat ne obavlja svoju funkciju |

Granične vrednosti određuje politika organizacije.

### Trend stanja

OHM ne čuva samo trenutnu vrednost, već i smer promene.

```mermaid
flowchart TD
    EXC["Excellent"] --> GOOD["Good"]
    GOOD --> ATT["Attention"]
    ATT --> DEG["Degraded"]
    DEG --> CRIT["Critical"]
```

Sistem istovremeno izračunava:

- brzinu degradacije;
- trajanje trenutnog stanja;
- broj prelaza;
- učestalost ponavljanja.

To omogućava da se prepozna oprema koja još radi, ali brzo gubi stabilnost.

### Hronični objekti

Objekat se automatski označava kao hroničan (**Chronic**) ako se isti operativni problemi uporno ponavljaju.

Na primer:

- pet zamena baterije za godinu dana;
- stalni gubitak arhiva;
- učestali problemi sa komunikacijom;
- više ponovnih otvaranja istog kanonskog problema (Canon).

Takva oprema zahteva posebnu analizu, čak i ako trenutno radi ispravno.

## Stanje ekosistema (Ecosystem Health)

Stanje objekta se ocenjuje na nivou pojedinačnog uređaja.

Stanje ekosistema opisuje stanje cele infrastrukture.

Proračun obuhvata:

- sve aktivne objekte;
- sve operativne probleme;
- kritičnost problema;
- masovne incidente;
- kvalitet podataka;
- stanje komunikacione infrastrukture;
- ključne pokazatelje učinka (KPI) operativnog rada.

### Stanje po nivoima hijerarhije

OHM izračunava stanje na svakom nivou.

```mermaid
flowchart TD
    A["Asset"] --> ST["Merno mesto"]
    ST --> D["Rejon"]
    D --> R["Region"]
    R --> ORG["Organizacija"]
    ORG --> ECO["Ceo ekosistem"]
```

Tako se odmah može utvrditi koji region najviše utiče na ukupni pokazatelj.

### Ponderisano objedinjavanje

Pri izračunavanju stanja ekosistema koristi se težina svakog objekta.

Težina može da uzme u obzir:

- tip opreme;
- komercijalni značaj;
- broj potrošača;
- kategoriju objekta;
- zapreminu transportovanog gasa;
- uticaj na sigurnost.

Zato otkaz rezervnog objekta nema isti uticaj kao otkaz centralnog mernog mesta.

### Operativna toplotna mapa

Rezultati se prikazuju u obliku toplotne mape.

Svaki region je obojen prema svojoj trenutnoj oceni stanja.

Mapa dodatno prikazuje:

- broj kritičnih problema (Critical Issues);
- masovne incidente;
- kršenja rokova iz sporazuma o nivou usluge (SLA);
- stanje komunikacije (Communication Health);
- stanje arhiva (Archive Health);
- prognozu degradacije.

## Ocena stanja (Health Score)

Ocena stanja je zbirni pokazatelj operativnog stanja objekta.

Služi za:

- poređenje objekata;
- ocenjivanje regiona;
- rangiranje rizika;
- ocenjivanje operativne efikasnosti;
- analizu dinamike.

Ocena stanja ne zamenjuje telemetriju i ne skriva primarne informacije.

To je objedinjeni operativni indeks.

### Osnovna formula

Osnovni model koristi ponderisani zbir po domenima.

$$
\text{Health} = \sum (\text{Težina} \times \text{Ocena domena})
$$

pri čemu je zbir svih težina jednak jedinici.

### Ocena domena

Svaki domen se izračunava nezavisno.

Na primer:

```mermaid
flowchart TD
    COM["Communication"] --> AV["Dostupnost"]
    COM --> FR["Ažurnost"]
    COM --> SS["Stabilnost sesija"]
    COM --> SQ["Kvalitet signala"]
    AV --> CS["Ocena domena Communication"]
    FR --> CS
    SS --> CS
    SQ --> CS
```

Ostali domeni se izračunavaju na sličan način.

### Model umanjenja ocene

Operativni problemi umanjuju konačni pokazatelj.

Iznos umanjenja ocene zavisi od:

- ozbiljnosti (Severity);
- prioriteta (Priority);
- trajanja;
- učestalosti ponavljanja;
- potvrđenog osnovnog uzroka (Root Cause);
- poslovnog uticaja.

Na primer:

```mermaid
flowchart LR
    CI["Critical Issue"] --> PEN["Umanjenje ocene"]
    PEN --> HSD["Health Score opada"]
```

Posle potvrđenog otklanjanja problema umanjenje ocene se postepeno ukida.

### Oporavak

OHM ne vraća odmah ocenu stanja na prethodni nivo.

Posle otklanjanja problema primenjuje se period stabilizacije.

Time se sprečava situacija u kojoj uređaj neprestano prelazi između stanja „ispravan” i „neispravan”.

### Istorija ocene stanja

Za svaki objekat se čuva potpuna istorija promena pokazatelja.

To omogućava analizu:

- degradacije;
- uticaja popravki;
- delotvornosti održavanja;
- sezonskih promena;
- veka trajanja opreme.

Istorija se ne preračunava retroaktivno.

### Predviđanje stanja

Kada postoji dovoljno istorijskih podataka, sistem izrađuje prognozu promena ocene stanja.

Prognoza koristi:

- brzinu degradacije;
- učestalost ponavljanja;
- sezonalnost;
- povezane događaje;
- kvalitet održavanja;
- rezultate prethodnih popravki.

Dobijena prognoza se koristi isključivo kao analitička preporuka i ne zamenjuje inženjersku procenu.